Plezierig, veilig en gezond blijven wonen in Montferland

Montferland

Lang zelfstandig wonen in goede gezondheid willen de meeste ouderen. De gemeente Montferland ondersteunt dit met SeniorenVoorlichting. Geschoolde vrijwilligers van de welzijnstichting Welcom informeren ouderen over een breed pakket aan advies en ondersteuning. Een succesvolle aanpak waarmee jaarlijkse veel ouderen worden bereikt. Maar wat maakt deze aanpak tot een succes?

Terugblik
Montferland vergrijst de aankomende jaren hard. Er is sprake van een dubbele vergrijzing oftewel een grote instroom van 65-plussers en de mensen worden steeds ouder. Landelijk is ingezet op lang zelfstandig wonen, met ondersteuning van de gemeente via de Wet Maatschappelijk Ondersteuning. Voor Montferland betekent dit dat het belangrijk is dat deze groep senioren zo lang mogelijk gezond en vitaal blijft.

In 2015 is om deze reden gestart met het project Vitaal Veilig Wonen Montferland, geregisseerd door de Judobond en de Stichting Vitaal Veilig Vallen voor Senioren. Het project werd mede mogelijk gemaakt door financiële steun van de provincie Gelderland.
De gemeente selecteerde 350 senioren. Deze senioren kregen een huisbezoek van professionals en vrijwilligers. Tijdens het huisbezoek werden de senioren geïnformeerd/geconfronteerd met zaken als veiligheid, woningaanpassingen, gezondheid en beweeggedrag. En werden zij gestimuleerd om actief te worden. Zij konden een fittest ondergaan, een valcursus bij de Judo of fysiotherapeut volgen en een beweegprogramma voor een jaar starten.

Het huisbezoek kon ook leiden tot woningaanpassingen waarvoor de gemeente vanuit het project Thuis in Montferland subsidie beschikbaar had. Thuis in Montferland is een bewustwordingstraject dat in 2012 is opgestart om mensen in Montferland, in het bijzonder de 55-plussers, te informeren over wat zij in en om de woning kunnen doen om veilig en comfortabel thuis te wonen.

Resultaat
Het project Vitaal Veilig Wonen Montferland startte in november 2015 en 4 maanden later waren 368 huisbezoeken uitgevoerd en evenzoveel huisscans (checklist van Welcom met betrekking tot veiligheid en vitaliteit). De huisbezoeken en huisscans zijn uitgevoerd door betaalde krachten en vrijwilligers. Naar aanleiding van de huisbezoeken zijn 42 fittesten gedaan door de Gelderse Sportfederatie en zijn bij de lokale fysiotherapeuten 119 fysiofitscans aangemeld. De Judobond heeft aan 81 senioren een valbrekenprogramma (Zeker Bewegen). Voor 23 senioren die wat minder vitaal waren, is de cursus In Balans uitgevoerd.
Tenslotte hebben de beide Buurtsportcoaches een Beweegprogramma verzorgd voor 89 sporters, vanuit het bestaande aanbod, geschikt voor senioren.

Successen en verbeterpunten
Niet alle senioren zijn bereikt en gemotiveerd om actief te worden. Daar staat tegenover, dat diegenen die wel een deel of een compleet programma doorlopen hebben enthousiast waren, evenals de uitvoerende partijen.

Meer dan 400 senioren tussen de 65 en 70 jaar hebben in een 4-tal wijken in Montferland een brief in de bus gekregen, waarin aangekondigd werden dat zij bezoek krijgen van een medewerker van het project. Indien zij dit niet wensten konden zij dit melden bij de gemeente.  Er waren afmeldingen, maar zelden vanuit de motivatie dat men het aanbod bemoeizuchtig of storend vond. Meestal voelde men zich te jong voor dit soort aanbod.

Voor de huisbezoekers was het positief dat men achter de voordeur kwam.  Soms leverde dit meer op dan het aanbod van het project (verwijzingen naar zorg). Huisbezoeken kosten veel tijd (meer dan een uur), maar werden door de senioren vooral gewaardeerd.

Het project kende een aantal onderdelen: Te beginnen met huisbezoeken, vervolgens fittesten bij de GSF of de Fysio, daarna valbreken-programma’s bij de judoleraar of de fysiotherapeut en tenslotte beweegprogramma’s via de Buurtsportcoaches. De senioren moesten steeds wachten op de volgende stap, en dat betekende uitval. Belangrijk is dat mensen tijdens het huisbezoek al te horen krijgen wanneer het volgende onderdeel is en waar ze verwacht worden.

Voor senioren bleek de kosten van een cursus soms een struikelblok. Vooral voor diegenen die geen aanvullende verzekering hadden en de kosten niet via een aanvullende verzekering konden declareren. Het is dus zaak om de kosten zo laag mogelijk te houden en eventueel via gemeentelijke budgetten een tegemoetkoming in de kosten te doen. Mensen met een inkomen van maximaal 130% van het sociaal minimum kunnen terugbetaling van de kosten aanvragen via het armoedebeleid.

Vervolg in 2016-2017
Met alle successen en verbeterpunten in het achterhoofd heeft het project in 2016 een vervolg gekregen. Deze fase loopt tot eind 2017. Belangrijkste verandering heeft te maken  met een verschuiving van inzet van externe professionals naar inzet van lokale spelers en lokaal aanbod. Verder is besloten om het pallet aan onderwerpen te verbreden met aanbod binnen de thema’s Ontmoeten & Activiteiten en Hulp & Ondersteuning.  De onderwerpen die aan bod kwamen in het informatief huisbezoek 75+ zijn ook geïntegreerd in het huisbezoek en de huisscan.

Projecteigenaar

Stichting Welcom
Gemeente Montferland
Buurtsportcoaches

Samenwerkingspartners

Vrijwilligers
Fysiotherapeuten
Judoverenigingen

Projectopzet

De basis van het project 2016-2017 draait om het in contact komen met ouderen over vraagstukken die (kunnen gaan) spelen in het dagelijks leven en het vitaal veilig wonen kunnen ondermijnen: gezondheidsproblemen, gevoelens van eenzaamheid, knelpunten in de woning of negatief beweeggedrag. Geschoolde vrijwillige voorlichters van Welcom spelen hierbij een cruciale rol als adviseur. Zij zijn getraind om over het brede pallet aan onderwerpen het gesprek aan te gaan. En mensen te bewegen om zichzelf aan te melden voor het Vitaal Veilig Wonen traject. Zij proberen in een gesprek vragen van de ouderen helder te krijgen en hen desgewenst te ondersteunen bij het realiseren van een oplossing. Zo nodig verwijzen zij door naar instanties. Naast een goede training van de vrijwilligers zorgt Welcom er ook voor dat vrijwilligers goed op de hoogte zijn van relevante ontwikkelingen (nieuws per mail toegezonden) en brengen zij de groep ongeveer zesmaal per jaar bij elkaar voor intervisie, interessante uitjes, workshops en extra trainingen.

Het project is een samenwerking van de gemeente Montferland, Stichting Welcom en de buurtsportcoaches.

Projectuitvoering

Elke partner heeft een eigen rol. Het traject begint bij de gemeente. Die  maakt een selectie van de te bezoeken senioren tussen 65 en 70 jaar. Deze senioren ontvangen een fysieke brief, waarin het doel van het bezoek uitgelegd wordt en wat de mensen kunnen verwachten. Toegevoegd wordt een bericht van Stichting Welcom, met informatie wanneer het bezoek plaatsvindt en wie er langskomt. Afmeldingen komen binnen bij Welcom. Om die senioren toch te bereiken met informatie overweegt Welcom om daar een SeniorenWijzer in de bus te doen.

De acht vrijwilligers, die vooraf geschoold zijn, gaan op huisbezoek en informeren mensen over het projectaanbod. Te weten de fysiofitscans door lokale fysiotherapeuten, het valpreventieprogramma dat ook via de lokale fysiotherapeuten kan worden gevolgd, het valbrekenprogramma dat wordt aangeboden door de lokale judoverenigingen en het beweegprogramma van de buurtsportcoaches. Ook wijzen zij mensen op het bestaan van Thuis in Montferland en op verzoek kunnen zij samen met bewoners de woning beoordelen op veiligheid en comfort. En desgewenst ondersteunen bij het aanvragen van subsidie voor het aanpassen van hun woning. Toegevoegd is nu ook het aanbod binnen de thema’s Ontmoeten & activiteiten en Hulp & ondersteuning.

De vrijwilliger maakt op basis van een ingevulde papieren vragenlijst een rapport op. In dat rapport is aangeven of men contact wil met bijvoorbeeld de fysiotherapeut of een medewerker van Welcom. Als mensen willen sporten kan de vrijwilliger direct een afspraak maken voor de fysiofitscan en het valpreventieprogramma. Deze informatie wordt doorgegeven aan de betreffende uitvoeringspartners in het vervolgtraject. De buurtsportcoaches ontvangen steeds alle verwijzingen, omdat zij bewaken dat mensen na of tijdens een vervolgprogramma een structurele beweegactiviteit kiezen.

Borging en toekomst

Programma gezondheid en bevordering gezonde leefstijl
De gemeente Montferland voert een meerjarenbeleid dat gericht is op het bevorderen van een gezonde leefstijl en richt zich voor een belangrijk deel op het voorkomen van beperkingen, ziekten en ondersteuningsvragen, vanuit het principe dat “voorkomen beter (en goedkoper) is dan genezen” (preventie in plaats van curatie).

Belangrijke onderdelen in de gemeentelijke taken ten aanzien van de bevordering van een gezonde leefstijl zijn sport en bewegen, gezonde voeding en gezondheidsvoorlichting. Daarnaast is het bepalen van een doelgroep belangrijk: de jeugd, de groeiende groep senioren, inwoners met een zogenaamde lage SES en mensen met een beperking. Hierdoor kan gericht worden ingezet op gezondheidsbevordering.

Leefstijlprojecten
De gemeente heeft leefstijlprojecten opgezet. Leefstijlprojecten hebben betrekking op het stimuleren van een gezonde leefstijl bij de bevolking van de gemeente Montferland. Om te voorkomen dat gezondheidsproblemen op latere leeftijd manifest worden, wil de gemeente de aandacht vestigen op overgewicht, gezonde voeding, overmatig alcoholgebruik en roken. Tevens wil de gemeente ‘meer bewegen’ stimuleren.

Het project Vitaal Veilig Wonen Montferland (VVWM) is zo’n leefstijlproject. Het project heeft tot doel via 600 huisbezoeken senioren een programma voor een jaar te starten gericht op valpreventie en val breken en op beweegstimulering. Voor de doelgroep senioren zijn ook sportbuurtcoaches actief. Zij spelen een belangrijke uitvoerende rol bij leefstijlprojecten gericht op beweegstimulering bij senioren.
Vitaal en Veilig Wonen Montferland wordt uitgevoerd door de stichting Welcom.

TIM meets VVWM
Thuis in Montferland (TIM), de bewustwordingscampagne rondom veilig en comfortabel wonen voor senioren, is een project met een start in 2012. Een goed lopende campagne met enthousiaste vrijwilligers die huisbezoeken voor TIM aflegde. De combinatie met een subsidieregeling maakt dat het project vanaf start jaarlijks veel mensen in beweging brengt iets aan hun woning te verbeteren. Maar een bewustwordingscampagne moet continu en blijvend onder de aandacht van de doelgroep worden gebracht zodat informatie een kans krijgt om te beklijven. Zodra daarvoor minder aandacht is (geweest) vertaalt zich dat in het wegebben van het enthousiasme van vrijwilligers en minder subsidieaanvragen.
De gemeente zag het belang van het project Veilig Vitaal Wonen Montferland en het belang van TIM als twee elkaar versterkende belangen. Daarom de keuze om TIM én ook het informatief huisbezoek 75+ te integreren in VVWM en met één boodschap naar de senioren te gaan: Regie over het eigen leven voeren en houden. Woon, leef veilig en gezond!

Focus op preventie of zorg

De focus ligt op preventie om het zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen mogelijk te maken.

Succesfactoren

De gemeente Montferland, stichting Welcom en buurtsportcoaches hebben veel geleerd van de eerste periode met Veilig Vitaal Wonen Monferland. De successen en leerpunten uit die tijd (zie hiervoor) zijn vertaald naar een iets aangepaste strategie voor de periode 2016-2017.

Meer successen:

  • De vrijwillige seniorenvoorlichters zijn goed opgeleide, breed geschoolde vrijwilligers. Het feit dat de vrijwilliger het gesprek breed kan voeren, met voldoende inzicht in alle facetten die met het project worden geraakt én dit met een open attitude kan doen maakt de huisbezoeken mede tot een succes.
  • Er worden jaarlijks veel huisbezoeken afgelegd. De kracht van dit aantal zit in de aanpak. Senioren krijgen een brief met daarin de aankondiging van het bezoek. Dit in plaats van senioren te verleiden om een huisbezoek aan te vragen. Over het algemeen zijn we wat huiverig voor die eerste aanpak. Maar in Montferland leidt de gekozen aanpak tot een goede respons. Ongeveer 50% van de aangeschreven ouderen accepteert het aanbod van het huisbezoek. Als er afmeldingen zijn, dan zijn dat weinig afmeldingen vanuit de motivatie dat men het aanbod bemoeizuchtig of storend vond. Meestal voelde men zich te jong voor dit soort aanbod.
  • Partners zijn goed op elkaar ingespeeld met heldere afspraken over wie welke taak heeft.
  • Het huisbezoek gaat niet alleen over welzijn of over wonen. Het gaat juist over de breedte. Zoals het leven ook over de breedte gaat. Met één boodschap de senioren tegemoet treden is veel sterker dan tweemaal met een halve boodschap.
  • Er zijn acht geschoolde vrijwilligers die samen op jaarbasis 600 huisbezoeken tot doel hebben. Om dat te bereiken met de organisatie er omheen goed zijn en de administratieve last voor de vrijwilligers zo min mogelijk zijn.
  • Tijdens het huisbezoek wordt direct afgesproken of en zo ja welk vervolgprogramma de senior wil volgen. Dit in plaats van de afspraak dat mensen zichzelf moeten aanmelden bij de lokale fysiotherapeut of judovereniging. Zo wordt een eventuele aanmelddrempel weggenomen en mensen in hun enthousiasme van dat moment verleid.

Leeropbrengsten

Een aantal leeropbrengsten is al hiervoor benoemd. Aanvullend daarop zijn:

  • Zorg dat de kosten voor een cursus of programma zo laag mogelijk blijven. Maak senioren erop attent dat kosten vaak vergoed worden vanuit een aanvullende zorgverzekering. En voor de groep die geen aanvullende verzorgverzekering heeft en minimale financiële mogelijkheden kan wellicht teruggevallen worden op een regeling voor minima, in Montferland is dat de Meedoenregeling. Voor 2017 geldt dan voor het inkomen de norm netto 120% van de bijstandsnorm en een vermogen minder dan €5.940,- (alleenstaande) of €11.880,- (alleenstaande ouder/echtpaar).
  • Het Vitaal Veilig Wonen Montferland programma bestaat uit een viertal op elkaar volgende onderdelen. Om uitval van senioren gedurende het traject zo veel mogelijk terug te dringen is het van belang om direct bij het huisbezoek al inzichtelijk te maken wanneer welk onderdeel van start gaat.

Kosten

Projectkosten zijn de jaarlijkse kosten voor de uitvoering door stichting Welcom en financiële ondersteuning voor senioren vanuit de Meedoenregeling.

Contactgegevens

Elize Navis, Stichting Welcom
Email: E.Rigter@welcommail.nl