Goed wonen met dementie in Wijchen

Met Goed wonen met dementie geeft Wijchen uitvoering aan een dementievriendelijk Wijchen. Dementievriendelijk wil zeggen dat mensen met dementie en hun mantelzorgers (zo lang mogelijk) kunnen blijven meedoen in de samenleving, kunnen blijven functioneren en deel uit maken van de gehele gemeenschap . Dat zij zich veilig en vertrouwd voelen in de eigen wijk, waarin ze iets mogen vergeten, waarin ze thuis gebracht worden als ze verdwalen, waarin ze zo lang mogelijk aan het verenigingsleven kunnen deelnemen en waar ze met begrip en respect bejegend worden bij de buurtwinkels, supermarkten, plaatsen van openbare dienstverlening, verenigingen, cafés en restaurants. Dit doet Wijchen door te inspireren en het opzetten van doelgerichte projecten, activiteiten en interventies.

Momenteel woont zeventig procent van de mensen met dementie thuis. De gemeente Wijchen voorziet de komende jaren een verdubbeling van het aantal mensen met dementie en van hen moet en wil tachtig procent thuis blijven wonen.

De visie van de gemeente Wijchen is dat iedereen, ook mensen met dementie, zo lang mogelijk zelfredzaam moet kunnen blijven en de regie kunnen voeren over zijn/haar eigen leven. Dat vraagt de nodige randvoorwaarden: mee kunnen blijven doen in een vertrouwde en veilige woningen en (sociale) woonomgeving. Om dit te realiseren is de kracht van de verbinding nodig tussen alle aspecten die bijdragen aan langer thuis wonen: passend wonen, thuistechniek en domotica, goede en passende zorg, ook vanuit de wijkteams, samen werken aan een goede gezondheid met aandacht voor bewegen en goede samenwerking tussen de informele en formele zorg.

infographic-dementie-wijchenDaarom is Wijchen, parallel aan het opplusproject Bewust Wonen, in 2014 gestart met Goed Wonen met dementie. Daarmee bouwt Wijchen voort op de ervaringen en de opzet van de pilot Wonen met dementie in Lochem. Het is een integraal project met een brede en sociale insteek, waarin het speerpunt ‘veilig thuis in de wijk blijven wonen’ verbonden wordt met het kunnen blijven participeren in de samenleving.

Het doel is om de zelfredzaamheid en autonomie van de bewoner met dementie zo lang mogelijk in stand te houden, zodat mensen met beginnende dementie langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Dit mede met het oog op het bevorderen van de levenskwaliteit (mee blijven tellen) van mensen met dementie en hun familie en mantelzorgers. Dat is een cruciale factor die het thuiswonen voor de persoon met dementie mogelijk maakt.

Projecteigenaar

Gemeente Wijchen is initiatiefnemer en regisseur. De projectleiding ligt in handen van de gemeente Wijchen, met ondersteuning van een externe procesondersteuner.

Samenwerkingspartners

Kernpartners zijn gemeente Wijchen, MEER Welzijn, woningcorporatie Talis, ZZG-Zorggroep en LuciVer, Huisartsenpraktijk, Alzheimer Nederland regio Nijmegen, GGD, Provincie Gelderland en Spectrum (procesbegeleiding en ondersteuning projectleider).

Een groot aantal uitvoeringspartners zijn eveneens betrokken in de diverse werkgroepen en betrokken bij de uitvoering waaronder mantelzorgers, HomeInstead, PrivaZorg, Wijchense Omroep, Wijchense ondernemers, Vraagwijzer, winkeliersverenigingen.

Projectopzet en uitvoering

Het streven om te komen tot Goed Wonen met dementie in de gemeente Wijchen vraagt om gestructureerde samenwerking, enthousiasme en commitment van alle betrokken organisaties en lokale partners die zorg hebben voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Ambtelijk projectleider, Sylvia Lambrichs legt verbindingen en brengt partijen bij elkaar en is spin in het web met een breed lokaal en regionaal netwerk. Waar nodig faciliteert de gemeente andere partners om hun rol te nemen in het project.

Er zijn vijf werkgroepen ingericht, een dementiepanel als klankbordgroep en een coördinatieteam dat de voortgang bewaakt en zorgt voor de interne en externe communicatie zijn gestart.

De werkgroep hadden ieder een opdracht op de volgende thema’s:

  1. Vroeg-signalering
  2. Bewegen
  3. Veilig wonen met dementie
  4. Actief mee blijven doen (DemenTalent)
  5. Iedereen welkom

In de projectperiode zijn vele activiteiten geïnitieerd en zijn lopende projecten en netwerken verbonden. Het verstevigen van de samenwerking en het leggen van effectieve verbindingen tussen de vele uitvoerende medewerkers, is een belangrijk resultaat van het project dat ook in de borging zijn uitwerking krijgt.

Activiteiten

Wonen
  • De Handreiking wonen met dementie is geïmplementeerd. Dit betreft een intern stuk met onder andere praktische afspraken over informatie, advies en woningaanpassingen specifiek voor deze doelgroep.
  • Woonadviseurs, technische opzichters van de woningcorporatie, zorgtrajectbegeleiders en wmo-consulenten zijn getraind in signalering, omgaan met dementie en oplossingen voor verbeteringen in de thuissituatie. Bij de training en de deskundigheidsbevordering zijn ook ondernemers, leden van het sociale wijkteam en klussendienst betrokken.
  • Naast het woonadvies voor alle senioren, is nu ook gericht informatie en laagdrempelig advies voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Het thuisgesprek is een gesprek over concrete mogelijkheden met als uitgangspunt de eigen kracht-oplossingen van bewoners zelf.
  • Getrainde vrijwillige woonadviseurs maken gebruik van de aanvullende checklist wonen met dementie.
  • In samenwerking met het dementiecafé is het thema domotica aan de orde gesteld.
Vroegsignalering
  • Er is een nieuwe impuls gegeven aan de al bestaande werkgroep vroegsignalering. Welzijn, thuiszorg, zorgorganisaties en huisartsenpraktijk hebben in nauwe samenwerking een signaleringskaart ontwikkeld voor de Wijchense situatie en de bestaande DementieWijzer herzien en opnieuw uitgebracht.
Mee blijven doen
  • Met grote enthousiasme van ondernemers, thuiszorg, welzijnsorganisatie, bibliotheek en de Wijchense Omroep is een voorlichtingingsfilmpje gemaakt met een duur van 15 min, waarin getoond wordt hoe mensen met dementie goed mee kunnen doen in de maatschappij. Het filmpje is onderdeel van de voorlichting gericht op bewustwording, omgaan met dementie, mee blijven doen in de eigen vereniging en actief in beweging blijven, dat aangeboden is aan alle verenigingen, ondernemers en organisaties in Wijchen. Op 13 oktober 2015 is het filmpje gelanceerd tijdens een drukbezochte voorlichtingsbijeenkomst voor verenigingen en ondernemers.
  • Ook sportverenigingen worden uitgenodigd om voorgelicht te worden. In de voorlichting is aandacht voor bewegen en dementie. Zo schept het netwerk een klimaat waarin dementerenden kunnen (blijven) sporten.
  • DemenTalent is gestart waarbij de (ongekende) talenten van mensen met dementie centraal staan. MEER Voormekaar zorgt voor een goede en passende match tussen de wensen en de talenten van mensen en het vrijwilligerswerk bij vaak ongewone partners (ondernemers, musea, natuurverenigingen, hoveniers etc.). Daardoor blijven mensen actief, voelen zich nuttig en waardevol en behouden zij sociale contacten. Bovendien kan het actief bezig zijn het dementieproces vertragen en ontlast het de mantelzorger. Bureau DAZ ondersteunt het project en zorgt voor de training van de organisatie en begeleiders.
Bewegen
  • Er is verbinding gelegd met het regionaal gesubsidieerde project Sport en dementie en afgestemd bij het benaderen van de (sport)verenigingen alsook de inhoud van de voorlichting met nadrukkelijk aandacht voor het nut en noodzaak van actief bewegen.
Kennis delen en uitwisseling
  • Alle betrokkenen bleven op de hoogte van de voortgang van het project en initiatieven via een digitale nieuwsbrief (tweemaandelijks).
  • In regionale bijeenkomsten langer zelfstandig wonen vindt uitwisseling met regiogemeenten en woningcorporaties plaats. Ook de provincie is hierbij aanwezig. Spectrum leidt deze bijeenkomsten.
  • Het project is uitgebreid geëvalueerd en de resultaten daarvan zijn gebruikt voor de borging van het project.

Borging en toekomst

Het project Goed wonen met dementie staat en is een goed begin voor het ‘omzien naar elkaar’, meer begrip voor elkaar en vertrouwd en veilig wonen in Wijchen. De informatie ligt er, de presentaties zijn klaar. De partners zijn zich ervan bewust dat de aandacht voor het benodigde netwerk van zorg en welzijn rond mensen met dementie niet moet afnemen na afronding van dit project. Bovendien is de bewustwording nog lang niet overal doorgedrongen.

De uitdaging voor allemaal en zeker ook voor Wijchen is dat er een middengremium is dat heel enthousiast is, maar de vraag is of de informatie daadwerkelijk bij de gebruiker thuis komt. “Wat we doen, doen we goed maar doen we de juiste dingen om dat te bereiken?” Daar staat Wijchen bij stil in 2016.

Alle betrokkenen willen de schouders eronder blijven zetten en het project inbedden in het beleid voor kwetsbare burgers, met name ouderen. De uitvoeringsregie ligt in toenemende mate bij de welzijnsorganisatie MEER Voormekaar. In samenwerkingsstructuren moeten partners elkaar blijven opzoeken en meenemen in nieuwe ontwikkelingen.

In samenwerking met de HAN wordt in 2016 gekeken naar de duurzame borging van het ouderenbeleid in Wijchen. Samen met de projectpartners brengt de HAN op gestructureerde wijze het netwerk wonen-welzijn-zorg voor kwetsbare ouderen in kaart. Hiervoor is een diagnose gemaakt van de huidige organisatie en het functioneren van het dementienetwerk (rollen en afstemmingsrelaties). De belangrijkste vragen zijn daarbij: welke partijen (formeel, informeel, nieuw) zijn bij de verschillende activiteiten betrokken of kunnen betrokken worden. En welke doelen en waarden kunnen deze activiteiten opleveren voor mensen met dementie, hun mantelzorger(s), medewerkers, netwerkpartijen en overige groepen binnen de gemeente. Door middel van deze diagnose worden de sterke punten en knelpunten helder gemaakt en vervolgens verbeterrichtingen vastgesteld die een bijdrage leveren aan de levensvatbaarheid en waardenrealisatie van het netwerk en daarmee ook voor de borging van de resultaten van het project ‘Goed wonen met dementie’.

Focus op preventie of zorg

De insteek is gericht op preventie en het verlichten en delen van de zorg. Dat is ook het kenmerk van een dementievriendelijke gemeenschap. Zorgen voor de randvoorwaarden om geestelijk en fysiek te blijven bewegen en actief te zijn, door mee te kunnen blijven doen in de samenleving, in de ruimste zin des woords. Actief bezig zijn kan het dementieproces vertragen en ontlast de mantelzorger.

Succesfactoren

Een bijzonder inspirerende groep deelnemers is samen aan de slag gegaan en heeft het eigen netwerk ingezet om doelen te bereiken. De betrokken partners kijken tevreden en positief terug. Het project heeft voor hen een duidelijke toegevoegde waarde: er zijn veel tastbare resultaten geboekt en er zijn nieuwe verbindingen gelegd. Er is draagvlak onder de partners, men weet elkaar te vinden, kennis en expertise wordt open met elkaar gedeeld en er wordt met enthousiasme samengewerkt. De samenwerking heeft de betrokkenen inspiratie en energie opgeleverd en er was in het proces voldoende ruimte voor eigen inbreng, ideeën en initiatief. Er is duidelijk iets in gang gezet en de uitdaging is om dat nu vast te houden.

Wat waren voor Wijchen de succesfactoren:

  • Werken in een structuur, bestaande uit een brede samenstelling van organisaties, waaraan organisaties vanuit hun expertise een bijdrage leveren. Deels preventief (welzijn, wonen en mantelzorg), deels curatief (organisaties als huisarts en thuiszorg).
  • Gemeente faciliteert en voert op grote lijnen de regie. Partners nemen hun verantwoordelijkheid vanuit hun ondersteuningsrol naar inwoners en hun klanten.
  • Er is sprake van een heldere en goede overlegstructuur die bijdraagt aan een goede voortgang van de samenwerking. De juiste professionals zitten aan tafel en zijn vertegenwoordigd in de werkgroepen
  • Een betrokken en enthousiaste projectleider /-regisseur als spin-in-het-web. Dit is een belangrijke functie gebleken!
  • Resultaatgericht werken houdt mensen enthousiast: belangrijk is om ook de kleine succesjes te vieren.
  • Als resultaat is het nu helder waar familieleden met vragen terecht kunnen. De Dementiewijzer is herschreven met de vraag van de mantelzorger en de persoon met dementie als uitgangspunt.

Leeropbrengsten

  • Mensen met dementie en hun mantelzorgers zijn nog onvoldoende betrokken. Het dementiepanel als klankbordgroep en als participatievorm heeft onvoldoende opgeleverd.
  • Er is veel bereikt om verbindingen te leggen, maar de ‘gaten’ zijn ook zichtbaar geworden. De positie en betrokkenheid van de sociale wijkteams en wijkverpleegkundigen bij dit thema moet verstevigd worden.
  • De onderlinge samenwerking verloopt soepel, maar de afstemming en samenwerking tussen de werkgroepen, de werkgroepleden met hun eigen achterban en de communicatie met de doelgroep zou nog beter kunnen. Interne communicatie en afstemming is niet vanzelfsprekend en vraagt actief aandacht.
  • Niet voor iedereen waren rol, taken en verantwoordelijkheden duidelijk. Daarbij is het van belang om (financiele) middelen en de gevraagde capaciteit van alle betrokken personen/ vooraf goed te regelen om zo de werkzaamheden goed te kunnen verdelen.
  • Voor een gezamenlijke uitstraling is een duidelijke huisstijl/logo van begin af aan belangrijk.
  • Samenwerking en kennisdeling met andere gemeenten heeft grote voordelen en moet blijven bestaan. Kennis en procesregie bij Spectrum blijven gebruiken!
  • Meer nadruk op mogelijke rol van de zorgverzekeraar.