Bewust Wonen met dementie in Beuningen

Actieve woonadviseurs, een welzijnsorganisatie die de spin is in een groot web van bewoners en ondernemers en een groot aantal betrokken partners in de zorg, hebben elkaar in Beuningen de afgelopen jaren goed leren vinden. Er is ruimte, ambitie en energie om het project te laten groeien en door te ontwikkelen.

De gemeente Beuningen heeft samen met Stichting Perspectief, welzijnsinstelling voor zorg, welzijn, sociaal en cultureel werk in Beuningen in 2015 een vervolg gegeven aan het project ‘Bewust Wonen’. Dit vervolgproject is erop gericht om informatie en advies te geven over woningaanpassingen en woontechniek, in relatie tot dementie, om zo de zelfredzaamheid en autonomie van de dementerende zo lang mogelijk in stand te houden en de mantelzorgers te ontlasten. Veel mantelzorgers maken zich namelijk zorgen over de veiligheid en zelfredzaamheid van hun ouders of hun partner bij wie beginnende dementie is geconstateerd. Volgens onderzoek van Alzheimer Nederland is die zorg vaak terecht. Ook de beginnend dementerende zelf wordt onzeker en voelt zich onveilig. Deze vragen komen ook terecht bij de woningcorporatie die te maken krijgt met bezorgde bewoners over de veiligheid van hun buren die vergeetachtig worden.

Beuningen is hiermee de tweede gemeente in de regio die met langer thuis wonen met dementie van start is gegaan. Wonen met dementie is ondergebracht bij het parallel lopende traject dementievriendelijk Beuningen.

Samenwerkingspartners

Alle relevante partners die klanten hebben die aan geheugenverlies lijden of die een vorm van dementie hebben, zijn betrokken: welzijnorganisatie Perspectief, Standvast Wonen, Zorggroep Maas en Waal, ZZG-Zorggroep, Buurtzorg en regio afdeling Alzheimer Nederland.

Samenwerking met lokale partners is verstevigd door verbindingen te leggen met het overkoepelende project preventie en lopende initiatieven valpreventie (GGD), dementievriendelijk Beuningen, Beuningen Gezond aan de Waal, Bewust Wonen en initiatieven omtrent duurzaamheid en energiebesparing.

Projecteigenaar

De gemeente is initiatiefnemer en heeft de projectverantwoordelijk- heid (Yvonne Kuijpers, beleidsmedewerker afdeling zorg en welzijn) en de projectleiding (Elma van Heerde, beleidsmedewerker afdeling wonen). Uitvoering, coördinatie en aansturing van de woonadviseurs ligt bij Perspectief.

Projectopzet

De stuurgroep preventie coördineert drie thema’s: Dementievriendelijk Beuningen, Gezond aan de Waal en Bewust Wonen. Aan de hand van de door Spectrum ontwikkelde Handreiking wonen met dementie, zijn concrete afspraken gemaakt over samenwerking, afstemming van werkafspraken, rolverdeling, taken en verantwoordelijkheden van de betrokken partners bij het geven van informatie, advies en uitvoering van woningaanpassingen.

Door de start van dementievriendelijk Beuningen in 2015-2016 is ruim aandacht voor de sociale context van het langer thuis kunnen blijven wonen van mensen met dementie. Daarbij gaat het onder andere om het zorgen voor meer begrip in de wijk, respectvolle omgang met personen met dementie, dat zij mee kunnen blijven doen en bewegen en dat er meer begrip en oog is voor de mantelzorger. Aspecten die volop aandacht krijgen bij een dementievriendelijk Beuningen en waar ook andere kwetsbare groepen in de gemeenschap profijt van hebben.

Projectuitvoering

Sinds 21 oktober 2015 kunnen mensen met dementie en hun mantelzorgers bij stichting Perspectief terecht voor een woonadvies thuis. Hulpmiddel daarbij is een checklist die is doorontwikkeld aan de hand van de ervaringen van andere gemeenten, tot het zogenaamde Beunings model is. Om het de mantelzorger zo makkelijk mogelijk te maken, wordt er altijd een korte beschrijving van de aanbevolen materialen met afbeeldingen en kosten meegestuurd met het woonadvies.

Het huisbezoek legt de vrijwillige woonadviseur af samen met de zorgtrajectbegeleider dementie. Inmiddels zijn in het eerste half jaar van implementatie acht huisbezoeken afgelegd. Zowel woonadviseurs als zorgtrajectbegeleider zijn erg enthousiast over de samenwerking en de meerwaarde voor de mantelzorgers.

Voorafgaand is de training Wonen met dementie gegeven aan de vrijwillige woonadviseurs, projectcoördinator, medewerkers van woningcorporatie Standvast Wonen, de zorgtrajectbegeleiders, en de fysio- en ergotherapeuten Zorggroep Maas & Waal.

Woonadviseurs geven aan dat mantelzorgers en bewoners vaak niet weten wat domotica is, wat het kan doen en waar zij het aan kunnen schaffen. Daarom is het initiatief genomen voor een Prettig Thuis Kenniscentrum, dat in het najaar van 2016 open moet gaan. In dit kenniscentrum annex showroom kunnen mensen informatie en advies krijgen over allerlei producten en zien hoe die functioneren. Er is ruimte voor producten van diverse leveranciers. Initiatiefnemers zijn de Vereniging van senioren Beuningen, Perspectief en domoticabedrijf Wemaron.

De eerstelijnszorg is een belangrijke schakel in het geven van informatie en advies aan hun klanten en mantelzorgers. Daarom zijn alle professionals en organisaties persoonlijk geïnformeerd over het project, tijdens reguliere bijeenkomsten, overleggen en trainingen.

Concreet waren dat: de vrijwillige ouderenadviseurs, fysiotherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten, het Sociaal Team, wijkverpleegkundigen en thuiszorgmedewerkers, zorgtrajectbegeleiders en facilitair medewerkers van Standvast Wonen.

Voor informatie over het project is ook gebruik gemaakt van de mantelzorgkrant van Perspectief, het magazine van woningcorporatie Standvast en lokale huis-aan-huis kranten.

Voor de periode 2015-2016 is een (beperkte) subsidieregeling beschikbaar gesteld in het kader van Bewust wonen. Daar is in 2015 18 keer gebruik van gemaakt. Kosten: € 5.890,-, waarbij de bewoners zelf € 22.550,- hebben geïnvesteerd.

In oktober 2016 organiseert Perspectief samen met de gemeente opnieuw een Informatiemarkt Bewust Ouder worden (in 2015 drukbezocht met ruim 550 bezoekers). Ondernemers die zichzelf willen presenteren tijdens de bijeenkomst zijn verplicht vooraf een inspiratieavond bij te wonen. Thema van de avond in 2016 is wonen met dementie in een dementievriendelijk Beuningen.

Borging en toekomst

Het project Wonen met dementie is ondergebracht bij het overkoepelende beleidsspeerpunt ‘preventie’ en verbonden aan het traject Dementievriendelijk Beuningen. De gemeente heeft meerjarige productafspraken gemaakt met Perspectief over de uitvoering van Bewust Wonen en wonen met dementie. Regelmatige en structureel aandacht aan besteden is nodig om het project levendig te houden.

De energie en het enthousiasme om Beuningen dementievriendelijk te maken is duidelijk voelbaar in de hele gemeenschap. Voor het komende jaar richten initiatieven zich op dementie en sport/bewegen in samenwerking met sportverenigingen; uitbreiding van het dementienet, een casusoverleg voor en door eerstelijnszorgpartners; organiseren van voorlichtingen over dementie bij onder andere seniorenverenigingen en de gemeentelijke organisatie; start Alzheimer-café in Beuningen; mensen met dementie als vrijwilliger (DemenTalent) in samenwerking met stichting MEE en Perspectief.

De gemeente overweegt het invoeren van de Blijverslening.

Focus op preventie of zorg

Het project Wonen met dementie is ondergebracht bij het overkoepelend beleidsspeerpunt ‘preventie’.

Succesfactoren

Het project wordt zeer positief ervaren door zowel de mantelzorgers als de betrokken partners.

  • Kracht van het project ligt bij het maken van concrete afspraken en echte samenwerking tussen de vrijwillige woonadviseur, zorgtrajectbegeleider dementie, woningcorporatie en het Wmo-loket. Een soepele samenwerking en afstemming gaat niet vanzelf en vraagt om vertrouwen en inzicht in ieders rol, verwachtingen en taken.
  • Door de gezamenlijke training wonen en dementie heeft de projectgroep veel meer inzicht gekregen in dementie.
  • Het samen afleggen van een huisbezoek en de samenwerking tussen de trajectbegeleider dementie en de woonadviseur is erg sterk. De woonadviseur laat op een laagdrempelige wijze de vele praktische oplossingen voor veiligheidssituaties en de mogelijkheden van woontechniek aan de mantelzorger en persoon met dementie zien. De aanwezigheid van de zorgtrajectbegeleider dementie zorgt voor zowel de bewoners als de woonadviseur, voor een vertrouwde gespreksituatie.
  • De woonadviseurs zijn deskundig om informatie en advies te geven aan mantelzorgers en mensen met dementie. Zij geven eenvoudige en praktische bouwkundige adviezen en tips over maatregelen die de woning veiliger, comfortabeler en beter toegankelijk maken. Voor de mantelzorger wordt het als een positief en laagdrempelige gesprek ervaren.
  • Door hun kennis van de bewoners zijn woonadviseurs betrokken bij de doorontwikkeling van het project (zij hebben de productbeschrijving en aanbod van leveranciers van producten opgesteld) Daardoor blijft het project goed aansluiten bij de vraag van bewoners.
  • Investeren in lokale ondernemers en bedrijven. Op de informatiebijeenkomst in 2015 waren ruim 45 kramen en 150 standhouders. 550 inwoners hebben de bijeenkomst bezocht.
  • Delen van kennis, uitwisselen van ervaringen en laten inspireren is belangrijk voor een goed lopend project. Dat de projectleider deelnam aan het Regionaal overleg coördinatoren langer thuis wonen is als erg positief ervaren.
  • Het overkoepelend project Dementievriendelijk Beuningen zorgt ervoor dat lopende projecten en activiteiten, losse initiatieven gelegd en de vele ideeën aan elkaar verbonden worden. Dat versterkt de energie.

Reacties cursisten training
Woonadviseurs: “Ik heb veel meer inzicht gekregen in dementie.”
“Ik zie dat het vaak om heel kleine dingen gaat.”
“Als je je goed voelt in huis, kom je een niveau hoger, is me opgevallen bij een dementerende.”
“Na deze training hebben we er een signaleringsfunctie bij.”

Woningcorporatie: “Voor mij is de grootste winst de onderlinge uitwisseling en zorgen dat je elkaar weet te vinden.”

Coördinator: “Nu we bezig zijn met dit project weten we elkaar beter te vinden, maar het kostte wel een aantal overleggen om het vertrouwen van elkaar te winnen.”

Leeropbrengsten

  • Het blijft een uitdaging om gedragsverandering bij bewoners teweeg te brengen als ouderen het geschikter maken van hun woning (nog) niet op zichzelf van toepassing vinden. Dat vraagt een lange adem en informatie geven op het juiste moment. Dat is als er iets gebeurt in de persoonlijke sfeer (achteruitgang gezondheid, vallen) of als bewoners overwegen om te verhuizen. Daarom is de inzet via de eerstelijnszorg en het sociale wijkteam belangrijk.
  • Het woonadvies thuis is een goed moment om inwoners niet alleen te wijzen op de mogelijkheden van woningaanpassingen maar ook op de optie en mogelijkheden om (tijdig) te verhuizen naar een geschikte(re) woning.
  • De woonadviseur komt in een andere wereld bij een bezoek aan mensen met dementie. Een training is belangrijk evenals het samen optrekken met de zorgtrajectbegeleider dementie.
  • Vooral de papieren communicatiemiddelen (koerier, gemeentepagina, Cirkel) worden goed gelezen.
  • Al is het project ingericht als voorliggende en preventieve voorziening, er wordt toch snel gekeken naar de financiering van voorzieningen door de Wmo. Dit vraagt om meer duidelijkheid tussen wat preventief is en voorzieningen die eventueel verstrekt worden vanuit de Wmo.
  • Het informeren en eventueel betrekken van omwonenden is een belangrijk issue. In de praktijk botst dat met privacy van de zorg. Hier is de link met dementievriendelijk Beuningen extra belangrijk. Dit vraagt om goede verbinding en afspraken met de uitvoerende partners (Perspectief, woningcorporatie en zorgtrajectbegeleiders dementie).
  • De interne communicatie van projectgroepdeelnemers met hun eigen organisatie is een punt van aandacht.