Vijf jaar decentralisatie van de zorg. Waar staan we?

Vijf jaar decentralisatie van de zorg. Waar staan we?
25 september 2018 Sabine

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het aansporen van hulpbehoevende mensen om een beroep te doen op hun eigen netwerk nauwelijks effect heeft. Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit voor Humanistiek concluderen dit in een studie naar de gevolgen van de decentralisatie van de zorg naar gemeenten. De studie – het eerste grote, langlopende onderzoek naar de gevolgen van die decentralisatie uit 2015 – is gepubliceerd in de vorm van het boek ‘De verhuizing van de verzorgingsstaat’.

De onderzoekers bestudeerden van 2014 tot in 2018 hoe de zorg aan thuiswonende hulpbehoevenden gestalte kreeg in vijf gemeenten. Zij schoven aan bij 66 keukentafelgesprekken, woonden teamvergaderingen en trainingen van wijkteams bij en interviewden tientallen burgers en hulpverleners. Uit het onderzoek komen drie tekorten naar voren:

  1. Professioneel tekort
    Wijkteams en andere professionals die bij mensen over de vloer komen, voelen zich weinig geëquipeerd en gesteund. Zij staan er vaak alleen voor en moeten zelf manieren zien te vinden om om te gaan met de onduidelijke en intern tegenstrijdige taken, zoals bevordering van zelfredzaamheid.
  2. Democratisch tekort
    Er is weinig ruimte voor kritiek op het beleid dat gericht is op nabijheid en zelfredzaamheid. Dit wordt in beleid neergezet als een onvermijdelijke en onomkeerbare ontwikkeling in plaats van als een politieke keuze waarover je van mening kan verschillen.
  3. Solidariteitstekort
    In de meeste gevallen komt er weinig terecht van het streven om mensen die hulp nodig hebben een groter beroep te laten doen op hun sociale contacten, maar het wordt ze wel veelvuldig en soms indringend gevraagd. Dat roept schaamte- en schuldgevoelens op. Het kan ook relaties beschadigen en vernedering met zich meebrengen. Bijvoorbeeld wanneer familie of buren van de cliënt zich onder druk gezet voelen en dingen beloven die ze al na korte tijd niet meer kunnen of willen waarmaken, waardoor de cliënt teleurgesteld of zelfs eenzaam achterblijft.

Tegenover de drie tekorten bepleiten de onderzoekers meer aandacht voor professionalisering, meer ruimte voor tegengeluid in het democratisch debat en meer solidariteit tussen vreemden op basis van collectieve voorzieningen. Ook bepleiten ze naast nabijheid om afstand te waarderen en beide beter tegen elkaar af te wegen in plaats van nabijheid bij voorbaat te prefereren boven afstand. En in plaats van de grote nadruk op zelfredzaamheid, zou het beleid aandacht moeten hebben voor de angst en het onvermogen van mensen om afhankelijk van anderen te zijn.

Meer informatie over dit onderzoek?