Domotica

Domotica, woonhuistechnologie of thuistechnologie. Het zijn verzamelnamen voor slimme toepassingen in en om het huis die het wonen vergemakkelijken en veraangenamen. De kans is groot dat een ieder van ons al iets van domotica in huis heeft. Een slimme meter voor de registratie van gas- en stroomverbruik. De babyfoon die we via onze smartphone kunnen bedienen. Of op de terugweg in de auto de verwarming thuis alvast hoger zetten. Het zijn maar een paar voorbeelden van domotica. Techniek om de veiligheid te vergroten, comfort te bieden of energie te besparen. Voor de een is het al gewoon, voor de ander een luxe. En voor een groeiend aantal mensen kan domotica het verschil zijn tussen zelfstandig thuis wonen of de zelfstandigheid moeten opgeven.

De provincie Gelderland heeft een grote rol gespeeld bij het ontwikkelen en verspreiden van kennis over domotica. En, nog belangrijker, het inzetten van domoticatoepassingen als onderdeel van de keten om het langer zelfstandig thuis wonen mogelijk te maken in Gelderland.

Steeds meer mensen ervaren dat domotica hun zelfstandigheid vergroot. Of het nu gaat om techniek bij fysieke beperkingen of techniek die rust en stabiliteit kan brengen voor bijvoorbeeld dementerenden. Dit geldt overigens niet alleen voor de hulpbehoevenden, maar zeker ook voor partners en mantelzorgers. Voor hen kunnen domoticatioepassingen ondersteunend en ontlastend zijn bij het uitvoeren van hun taken als mantelzorger. Denk aan personenalarmering, cameratoezicht op afstand of videocontact met zorgverleners.

 

Gezamenlijke aanpak

Het zal niemand verbazen dat een groot deel van deze steeds vernuftigere en toegankelijkere techniek om een gezamenlijke aanpak vraagt.
Begin door samen met andere partijen te onderzoeken wat er geboden kan worden aan technologische ondersteuning. Wie heeft welken kennis en welk aanbod in huis en wat past het beste bij de klant of doelgroep van het project?

De volgende stap is het bekendmaken van de mogelijkheden, niet alleen bij de doelgroep maar ook bij professionals.
De technologische ontwikkelingen gaan snel, zeker nu domotica steeds meer omarmd wordt door producenten van ‘gewone’ consumentenproducten als bijvoorbeeld de SmartWatch. Bijblijven in de techniek is dus belangrijk. Maar ook weten waar producten te koop zijn. Is dat bij gespecialiseerde (zorg)leveranciers, gewoon bij de bouwmarkt of via webwinkels? Het kan allemaal.

Montferland en Elburg: twee voorbeelden

Er zijn voorbeelden van projecten waarbij domotica onderdeel was van een breed palet aan maatregelen om comfortabel en veilig te wonen. Een goed voorbeeld hiervan is Mijn Thuis in Montferland waar domoticatoepassingen opgenomen zijn onder drie thema’s die direct een eigen smaak vertegenwoordigen: comfort, zorg en veiligheid. Bewoners worden via allerlei communicatiekanalen bekend gemaakt met het bestaan van de maatregelen. Zij bepalen vervolgens zelf óf, wanneer en op welke wijze zij hun woning aanpassen.

Een ander voorbeeld is Gewoon Gemak in Elburg waar een bewustwordingscampagne rondom opplussen eerst is uitgebreid met thuistechnologie gericht op veiligheid en comfort. En daarna met thuistechnologie gericht op mensen met dementie. Zo heeft men een pluskoffer ontwikkeld met verschillende technologische hulpmiddelen voor zowel dementerende als mantelzorger. PG-wijkverpleegkundigen gaan met de koffer naar cliënten en bekijken samen hoe het thuiswonen kan worden vergemakkelijkt. Daarbij oog houdend voor wat men nog zelf kan en wil, maar ook wat wenselijk is om mensen én hun omgeving grip te laten houden op de woonsituatie.

Zo brengt domotica een stukje rust en vrijheid, wordt de zorg efficiënter en goedkoper en neemt de zorgkwaliteit toe. Voor partijen in wonen, zorg en welzijn is het nu de uitdaging alert te blijven en de opgedane ervaringen met domotica te vertalen naar aanvullende initiatieven om de steeds groter wordende groep senioren kansen te geven zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen, in nieuwe of bestaande woningen. Want domotica is luxe én noodzaak.

 

De toekomst van domotica

Slimme techniek wordt gemeengoed
Ontwikkelingen rondom domotica gaan verschrikkelijk snel, zoals dat ook past bij slimme techniek in onze dynamische samenleving. Bewust maken van de mogelijkheden van domotica bij het langer en comfortabel thuis wonen is nog steeds hard nodig. We zullen mensen moeten blijven informeren, zodat zij domoticatoepassingen normaal gaan vinden. Professionals in wonen en zorg, ondernemers én gebruikers van domotica spelen hierbij een belangrijke rol. Door domoticatoepassingen in hun (zorg)dienstverlening te integreren, door eenvoudige en aantrekkelijke toepassingen te ontwikkelen en door de ervaringen met elkaar te delen. Door het erover te hebben, nemen zij bij gebruikers een stukje koudwatervrees weg. Techniek in de woning hoort er langzamerhand gewoon bij. Niet alleen als het gaat om inbraakbeveiliging of een comfortabel binnenklimaat, maar ook om langer zelfstandig te wonen.

Over plug and play, tablets, smartphones en app’s
Domoticatoepassingen worden steeds slimmer. Zo zijn veel toepassingen zogenaamde ‘plug and play’-toepassingen. Oftewel, de systemen werken vanzelf zodra ze ingeschakeld worden en kunnen communiceren met andere systemen. Voorzieningen zijn ook steeds meer geïntegreerd met het persoonlijk netwerk van de bewoner en mantelzorgers. De eenvoudige sensortechniek (‘alarmering’) is verbeterd met kijk- en luisteropties en de mogelijkheid op afstand te bedienen. Zo kan een mantelzorger, na een alarm, op afstand contact zoeken met de bewoner  in plaats dat een zorgmedewerker naar de woning toegaat om te kijken wat er aan de hand is.
De tablet als bedieningsmedium voor domotica toepassingen is al weer op zijn retour. De smartphone neemt deze functie over. Ondernemers buitelen over elkaar heen en ontwikkelen in razend tempo app’s. Over het algemeen is de informatie die via de app’s verzameld wordt gekoppeld aan één systeem en niet makkelijk deelbaar. Idealiter zou het niet omhoog draaien van de verwarming door een cliënt tot een alarmbel moeten leiden bij mantelzorger en zorgverlener. Dergelijke ‘kruisbestuivingen’ in informatie is één van de uitdagingen die om een oplossing vragen.

Drie uitdagingen voor de toekomst
Wat zijn nu de uitdagingen rondom domotica? De eerste uitdaging betreft, zoals hiervoor geschetst, het via app’s uitwisselen van informatie met zorgverleners. Met direct daarbij de aantekening dat, in verband met de wet op de privacy, de burger degene is die bepaalt welke informatie gedeeld mag worden. Om tot een goede informatie-uitwisseling te komen zijn er nog wel enkele hobbels te nemen, bijvoorbeeld de gebruikte techniek (open source versus windows of apple). Ook de terughoudendheid van leveranciers om app’s die diverse ‘functionaliteiten’ in de woning bedienen aan elkaar te koppelen, staat uitwisseling van gegevens in de weg.
De tweede uitdaging ligt in het verlengde van deze gegevensuitwisseling. Data die voortkomen uit het gebruik van systemen zijn niet op elkaar afgestemd. Daarmee zijn ze moeilijk analyseerbaar ten behoeve van bijvoorbeeld lifestylemonitoring. In feite hebben we te maken met big data die verspreid worden over verschillende eilandjes (brandmelder, deuropener, verwarming et cetera).
De derde uitdaging gaat om het integreren van app’s die voortkomen uit een positieve gezondheidsbeleving (bijvoorbeeld de Smart Watch die diverse lichaamsfuncties monitort) naar innovaties die te maken hebben met bewustwording en preventie.

In de praktijk
Mevrouw Thomassen is 87 jaar, weduwe en dementerend. Ze woont nog wel zelfstandig thuis en ze vindt het ook heel fijn om thuis wonen. In overleg met de familie en de wijkverpleging is een lifestylemonitoringsysteem geïnstalleerd. Het systeem moet eerst twee weken lang het algemeen dagelijks levensritme van mevrouw Thomassen instuderen. Daarna genereert het overzichten van bijvoorbeeld haar loopsnelheid, het gebruik van de toilet, slaaptijden, enzovoorts. Voor deze monitoring is gekozen, omdat mevrouw Thomassen naast haar dementieproblemen weinig eet en drinkt én gevoelig is voor blaasontsteking. In de testfase is gebleken dat mevrouw Thomassen langzamer loopt en vaker naar het toilet gaat. Het systeem geeft daarom een ‘niet-pluismelding’.  Uit evaluatie is gebleken dat lifestylemonitoring als een aanvullend hulpmiddel gebruikt kan worden om mevrouw langer thuis te houden en blaasontsteking te voorkomen. Het leidt niet tot minder inzet van zorg, maar voorkomt bijvoorbeeld wel een te laat opgemerkte blaasontsteking.

Mevrouw de Vries is alleenstaand, 92 jaar en vergeetachtig. Ze heeft daarnaast ook oedeem en moet ’s nachts op bed blijven liggen om het oedeem te laten afnemen. Dat is een probleem voor mevrouw de Vries, want zij komt ’s nachts graag haar bed uit en gaat vervolgens in een stoel zitten. Met als gevolg dat haar oedeem niet afneemt en zij overdag gezwachteld moet worden. In eerste instantie is met de thuiszorg afgesproken ’s nachts om de twee uur te gaan kijken bij mevrouw de Vries of zij nog op bed lag. Dat vond mevrouw de Vries eigenlijk niet zo plezierig, want ze werd daar wakker van. Besloten is om een bedmat in te zetten in combinatie met een personenalarmering. Als mevrouw de Vries langer dan tien minuten van bed af is, ontvangt de thuiszorg een signaal. Zij gaan vervolgens naar mevrouw de Vries toe. Zo ontvangt mevrouw de Vries de zorg die zij nodig heeft zonder dat het ten koste gaat van haar nachtrust. En hoeft zij niet meer gezwachteld te worden.